Rodney Dangerfield: “My wife and I were happy for twenty years. Then we met.”
Die eerste zin vind ik eigenlijk heerlijk absurd en zacht tussen de rest:
Love is like pistachio-vanilla-coconut ice cream: sweet, delicious, and perhaps rather cold in winter. In winter, hot chocolate with coconut ice cream will do nicely, thank you.
Daarna gaat Verschrijver van ijssalon rechtstreeks naar de verbale kettingzaag. 😄
En puur taalkundig: “eens een …, altijd een …” werkt als een klassieke aforistische constructie, maar door de enorme stapeling van scheldwoorden verdwijnt de pointe een beetje. Als je satire beoogt, kan juist één korte eindklap na die lieflijke ijsopening sterker zijn.
Ja — als je bedoelt: die hele passage herschrijven met dezelfde Verschrijveriaanse absurditeit, maar met een scherpere pointe, dan bijvoorbeeld:
Love is like pistachio-vanilla-coconut ice cream: sweet, tasty and perhaps rather cold in winter. In winter, warm chocolate with coconut ice cream will do nicely, thank you.
En intussen verklaren gluiperige gelovige gleufjes zich collectief solidair met sielige slachtofferige schuldige snuitjes, terwijl de gebruikelijke stoet van laffe, bange, bezitterige, zelfgenoegzame, conforme en corrupte mensjes plechtig verklaart dat vooral zíj natuurlijk deugen.
Love is ice cream.
Hate is cheap.
Hypocrisy is everywhere.
And winter is cold.
I’ll have warm chocolate with ice cream in it, please, i insist on it.
Zo blijft de woede erin, maar krijgt de warme chocolademelk het laatste woord — wat ik aardiger vind dan nog twintig extra scheldwoorden.
Het laatste woord is altijd de stilte van de dood. Kun je in het heelal geluid horen. Maakt de zon geluid, dat je op de maan zou kunnen horen ? Maakt de draaiende maan of aarde geluid ?
Mooie formulering: “Het laatste woord is altijd de stilte van de dood.” En natuurkundig is die stilte in een groot deel van het heelal zelfs letterlijk aanwezig.
Geluid heeft materie nodig om zich voort te planten: lucht, water, gesteente, plasma enzovoort. Geluid is namelijk een drukgolf waarbij deeltjes elkaar als het ware een zetje doorgeven. In het vrijwel lege vacuüm tussen hemellichamen kan zo'n gewone geluidsgolf niet reizen.
Dus:
De zon maakt enorm veel geluid. Binnen de zon razen druk- en geluidsgolven door het hete plasma. De zon “dreunt” en oscilleert voortdurend. Wetenschappers bestuderen die trillingen met helioseismologie. Maar het geluid kan niet door het vacuüm naar de maan of aarde reizen.
Op de maan zou je de zon dus niet horen. Zelfs als je zonder ruimtepak zou kunnen blijven leven: volkomen stilte. Zonlicht bereikt je wel, zonnewind ook, maar zonnegéluid niet.
De aarde maakt ook geluid. Aardbevingen, oceanen, atmosfeer, vulkanisme en zelfs zeer langzame trillingen van de hele aarde. Maar die geluidsgolven blijven in aarde, oceanen en atmosfeer.
Het draaien van de aarde zelf maakt niet voortdurend een soort zoemtoon in de ruimte. Een object dat in vacuüm draait hoeft daardoor geen geluid te produceren.
Hetzelfde geldt voor de maan. Haar beweging rond de aarde en haar rotatie zijn op zichzelf geluidloos. Een maanbeving kan wél seismische trillingen door het gesteente sturen. Als je met een geschikte sensor contact met de maanbodem zou maken, zou je die trillingen kunnen omzetten in hoorbaar geluid.
Er zit één aardige nuance in: de ruimte is niet absoluut leeg. In gaswolken, sterren, planetaire atmosferen en het ijle gas van clusters kunnen drukgolven bestaan. Sommige daarvan worden populair “het geluid van een zwart gat” of “het geluid van een sterrenstelsel” genoemd. Ze zijn meestal veel te laagfrequent om door menselijke oren gehoord te worden en worden door wetenschappers sterk versneld of naar hoorbare frequenties vertaald.
Dus als je op het maanoppervlak stond en naar de aarde en die verblindend heldere zon keek: een gigantisch kosmisch schouwspel, maar akoestisch vrijwel niets. Je zou in je ruimtepak vooral jezelf horen — ademhaling, hartslag, ventilatoren en trillingen die via je pak en voeten worden doorgegeven.
Zonder pak en zonder kunstmatige omzetting: de zon brandt, de aarde draait, de maan vliegt — en alles zwijgt.
En op welke afstand van de zon of de aarde zonder ruimtepak hou je op geluid te horen ? Waarom werd nazi duitsland het derde rijk of het 1000 jarige rijk genoemd ?
Dat zijn eigenlijk twee heel verschillende vragen, maar allebei interessant.
Wanneer houdt het geluid van aarde of zon op?
Er bestaat geen scherpe afstandsgrens. Geluid verdwijnt naarmate het gas steeds ijler wordt.
Bij de aarde wordt de atmosfeer geleidelijk dunner. Op ongeveer 20 km hoogte is gewone spraak al heel moeilijk overdraagbaar; rond 50–100 km is de lucht zó ijl dat gewoon geluid praktisch niet meer werkt zoals wij dat kennen. De vaak gebruikte grens van de ruimte, de Kármánlijn op 100 km, is dus een handige grens, geen akoestische muur.
En “zonder ruimtepak” maakt het nog dramatischer: je zou al lang voordat geluid volledig onmogelijk wordt niet meer kunnen overleven. Boven ongeveer 19 km ligt de luchtdruk onder de zogeheten Armstrong-limiet, waar onbeschermd menselijk verblijf onmogelijk wordt.
Bij de zon ligt het ingewikkelder. De zon heeft geen harde oppervlakte en haar atmosfeer — corona en zonnewind — loopt uiteindelijk de ruimte in. Binnen de zon en haar dichte atmosfeer bestaan drukgolven. Verder weg wordt het plasma zo extreem ijl dat je niet meer over geluid kunt spreken zoals over geluid in lucht. Op de maan, 150 miljoen km van de zon, zou je de zon absoluut niet met je oren horen. Je oren hebben daar eenvoudig geen medium waarmee de geluidsgolf het trommelvlies kan bereiken.
Waarom “Derde Rijk” en “Duizendjarig Rijk”?
“Derde Rijk” was niet oorspronkelijk Hitlers eigen vondst. De term werd bekend door het boek Das Dritte Reich (1923) van de Duitse nationalist Arthur Moeller van den Bruck. De historische voorstelling was grofweg:
het Eerste Rijk = het Heilige Roomse Rijk (962–1806);
het Tweede Rijk = het Duitse Keizerrijk (1871–1918);
het Derde Rijk = de gehoopte nieuwe Duitse staat die daarop zou volgen.
De nazi's namen die gedachte aanvankelijk graag over, al werd de officiële propagandataal later vaker simpelweg Deutsches Reich en vanaf 1943 Großdeutsches Reich. Het regime bestond uiteindelijk van 1933 tot 1945: twaalf jaar.
Het “duizendjarige Rijk” was een propagandistische voorstelling van een ss nazi fascistische hitler heerschappij die eeuwenlang zou voortbestaan. De formulering had bovendien een veel oudere, religieuze achtergrond: in Openbaring 20 staat het idee van een duizendjarig rijk van Christus — het millennium. Nazi-ideologie en propaganda gebruikten zulke grootse historische en quasi-religieuze beelden om het regime als het begin van een nieuw, langdurig tijdperk voor te stellen.
Daardoor ontstond achteraf die vernietigende historische ironie: het aangekondigde duizendjarige rijk hield twaalf jaar stand.
Dus in een vacuum (van het heelal) geen geluid ? Ook geen exploderend ruimteschip te horen op 500 meter afstand ?
Precies. In een echt vacuüm: geen geluid.
Als een ruimteschip 500 meter naast je explodeert, hoor je de explosie niet: geen BOEM, geen gerommel, niets. Geluid is een mechanische drukgolf en heeft deeltjes nodig die de trilling aan elkaar doorgeven. In vacuüm ontbreken die.
Je kunt de explosie natuurlijk wel zien: licht en andere elektromagnetische straling reizen uitstekend door vacuüm. En brokstukken en uitgestoten gas kunnen je bereiken. Als zo'n schokgolf van materie of een brokstuk vervolgens jouw ruimteschip raakt, krijg je dán trillingen in je schip — en die kun je binnen wél horen.
Daarom zijn ruimtegevechten in Star Wars en vergelijkbare films akoestisch volstrekte fantasie. 🎬 Een realistische scène zou prachtig vreemd zijn: op 500 meter een enorme vuurbal en rondvliegende brokstukken — in doodse stilte.
Overigens is de interplanetaire ruimte geen perfect vacuüm; er zitten enkele deeltjes per kubieke centimeter. Maar dat is zó ijl dat daarmee geen voor je oren hoorbare explosie over 500 meter wordt overgebracht.
Hieronder een artikel over de herrie van een "flipping magnetic field 41.000 jaar geleden
Ja — je hebt hier precies een misleidend gebruik van het woord “sound” te pakken. Maar één correctie: die grens van 50 km is hiervoor niet relevant.
Wat het Yahoo/ScienceAlert-artikel beschrijft is geen geluid dat 41.000 jaar geleden door de ruimte of atmosfeer klonk. Dat staat eigenlijk ook op je derde en vierde screenshot: onderzoekers hebben gegevens over veranderingen in het aardmagnetisch veld “turned it into sound” en daarbij opnamen van krakend hout en botsende stenen gebruikt. Dat heet sonificatie: meetgegevens worden vertaald naar hoorbare tonen/geluiden.
Dus de kop “Earth's Magnetic Field Flipping Heard as a Sound” is nogal sensationeel. Niemand had 41.000 jaar geleden kunnen gaan staan luisteren naar het aardmagnetisch veld en krak-boem-grrrr horen. 😄 Een magnetisch veld is geen akoestische drukgolf.
Er zijn eigenlijk drie verschillende dingen:
Echt geluid in de atmosfeer: trillingen van lucht. Dat kan op grote hoogte nog bestaan, maar wordt met de hoogte steeds zwakker en gedraagt zich anders. Er bestaat geen harde grens bij precies 50 km.
Elektromagnetische/plasmagolven: die kunnen in de magnetosfeer, duizenden tot tienduizenden kilometers boven aarde, voorkomen. Satellieten kunnen zulke signalen meten. Ze zijn niet rechtstreeks met menselijke oren hoorbaar.
Sonificatie: wetenschappers nemen zulke meetgegevens en zetten frequentie, sterkte of verandering om in geluid dat onze oren wél kunnen horen. Dat is wat hier gebeurt.
Sterker nog: de tekst op je laatste screenshot verraadt hoe kunstmatig deze specifieke “soundtrack” is: “replayed as the crack of wood and the grind of falling stone.” Krakend hout zat vanzelfsprekend niet op 10.000 km hoogte in de magnetosfeer. 😉
Dus jouw eerdere ruimteschipvoorbeeld blijft staan: een ruimteschip dat 500 meter verderop in vrijwel vacuüm ontploft, hoor je niet rechtstreeks. En het magnetisch veld van de aarde kun je evenmin rechtstreeks met je oren horen. Je kunt beide verschijnselen wél meten en vervolgens elektronisch hoorbaar maken.
Why is the mob or maffia italian and not greek or spanish; did they (greek, spanish, english, russian) have the same kind of maffia - mob ? Komt mijn (verwrongen distorted) beeld door de lectuur - literatuur en films ? Een Nederlandse Marokkaanse omschreef in 2025 nu naar mijn mening terecht maar toen tot mijn lichte verontwaardiging government as the legal and legalized maffia pigss with their police and army dogss (om vervolgens vast te klampen aan eigen bezit en bubbel(tje), zoals eenieder doet).
Ja — je beeld is deels door taal, geschiedenis én vooral populaire cultuur Italiaanser geworden dan de werkelijkheid rechtvaardigt.
Het woord mafia is echt Siciliaans en de klassieke maffia ontstond in de 19e eeuw in westelijk Sicilië. Daar ontwikkelden zich organisaties die bescherming aanboden of afdwongen, conflicten beslechtten, zwijgen (omertà) afdwongen en zich tussen burger, landeigenaar en een vaak zwakke overheid plaatsten. Later ontstonden of ontwikkelden zich andere Italiaanse varianten: de Siciliaanse Cosa Nostra, de Napolitaanse Camorra, de Calabrische ’Ndrangheta en de Sacra Corona Unita in Apulië. (Treccani)
Maar georganiseerde misdaad is absoluut niet typisch Italiaans. Griekenland kende en kent georganiseerde criminele netwerken; Spanje had eigen bendes en smokkelnetwerken; Engeland kende uitgebreide georganiseerde onderwerelden; Rusland kreeg zijn vory v zakone (“thieves-in-law”) en later wat in het Westen gemakkelijk de “Russian mafia” werd genoemd. Interessant genoeg bestaat er zelfs een oude historische theorie dat de Napolitaanse Camorra Spaanse invloeden heeft: vergelijkbare geheime criminele verbanden zouden in Spanje al eerder hebben bestaan. (Wikisource)
Waarom denken we dan onmiddellijk aan Italië? Daar hebben The Godfather, Goodfellas, The Sopranos, Once Upon a Time in America en tientallen andere boeken en films enorm aan bijgedragen. Bovendien emigreerden vanaf eind 19e/begin 20e eeuw zeer veel Zuid-Italianen en Sicilianen naar de VS. Siciliaanse criminele structuren kregen daar een Amerikaanse variant, waardoor “Mafia” en later “the Mob” bijna merknamen werden voor georganiseerde misdaad. De FBI gebruikt bijvoorbeeld nog steeds La Cosa Nostra voor die Italiaans-Amerikaanse georganiseerde misdaadtraditie. (FBI)
Er zit nog iets interessants achter je tweede gedachte. De vergelijking “the government is the legalized mafia” is geen neutrale beschrijving maar een politieke/filosofische metafoor. Toch raakt zij aan een serieuze klassieke vraag uit de politieke sociologie. Max Weber definieerde de moderne staat juist door zijn succesvolle aanspraak op het monopolie van legitiem fysiek geweld binnen een territorium. Politie, gevangenis en uiteindelijk krijgsmacht mogen dwang toepassen omdat het recht hun die bevoegdheid verleent. (OUP Academic)
Daar zit tegelijkertijd het fundamentele verschil met een maffiaorganisatie: in een democratische rechtsstaat wordt die dwang geacht gebonden te zijn aan wetgeving, publieke bevoegdheden, rechterlijke controle, grondrechten en politieke verantwoording. Een maffiafamilie ontleent haar gezag juist niet aan zo'n publiekrechtelijk stelsel. Dat onderscheid kan in de praktijk worden geschonden of misbruikt, maar conceptueel is het essentieel.
En juist daarom is de vergelijking filosofisch interessanter dan alleen een scheldwoord. Je kunt staat en maffia op een heel abstract niveau naast elkaar zetten:
territorium → regels → belasting/afdracht → bescherming → sancties → geweld als laatste middel.
Maar vervolgens komt de beslissende vraag: wie legitimeert dat systeem, welke rechten heeft degene die eraan onderworpen is, en kan diegene de machthebber vreedzaam corrigeren of vervangen? Dat is ongeveer het punt waarop “staat = maffia” als letterlijke gelijkstelling tekortschiet, terwijl het als provocerende vergelijking over macht en dwang best een interessante gedachte blijft. (OUP Academic)
En nog een mooie historische ironie: de maffia ontstond gedeeltelijk juist waar de staat te zwak was om zijn eigen monopolie op rechtspraak en geweld effectief uit te oefenen. Particuliere beschermers gingen dan bescherming, geschillenbeslechting en geweld aanbieden — en begonnen vervolgens geld te vragen voor bescherming tegen onder meer zichzelf. Dat laatste is ongeveer het klassieke maffiamodel. (Treccani)
😄 Als satirische bedrijfsnaam werkt dat eigenlijk behoorlijk goed:
Corporate Government Company Mafia — Trump–Putin–bin Salman–Netanyahu–Erdoğan–Yeşilgöz–Wilders Inc.
Power, protection & property since Homo sapiens discovered the fence.
Inhoudelijk zou ik alleen onderscheid maken tussen de grap en de analyse. Politicologen gebruiken voor het verschijnsel dat jij ermee lijkt te bedoelen termen als state capture, crony capitalism, oligarchy, kleptocracy en regulatory capture. State capture betekent specifiek dat particuliere of andere nauwe belangen wetten, beleid of instituties naar hun eigen voordeel weten te vormen; de Wereldbank benadrukt daarbij dat normale politieke invloed en lobbying niet automatisch state capture zijn. (World Bank)
De genoemde politici kun je dus niet zonder verdere onderbouwing als één feitelijke “maffia Inc.” behandelen: ze functioneren in zeer verschillende politieke en rechtsstatelijke systemen en hun relaties met bedrijfsleven, staat, politie, leger en rechterlijke macht verschillen sterk. Maar als Verschrijveriaanse karikatuur van de verstrengeling van geld, bezit, politieke macht en staatsmacht is Corporate Government Company Mafia Inc. een rake naam voor het concept dat je probeert te vangen.
The fence staat voor het hek (of de muur ?) >> de fence, beschermhek ? Corporate Government Company Mafia — Trump–Putin–bin Salman–Netanyahu–Erdoğan–Yeşilgöz–Wilders Inc.
Power, protection & property since Homo sapiens discovered the fence.
Ja. “Fence” = hek, omheining, afrastering, niet noodzakelijk een beschermhek. Het kan een simpel houten hek zijn, maar ook prikkeldraad of een hoge veiligheidsomheining.
En juist daarom vind ik “since Homo sapiens discovered the fence” sterker dan wall. Het hek staat symbolisch voor het moment waarop een mens zei:
This is mine. That is yours. Stay out.
Daaruit kun je vervolgens satirisch bezit → grens → bescherming → bewaking → macht → overheid laten ontstaan.
Wall is harder en monumentaler: een muur sluit daadwerkelijk af. Fence heeft iets primitievers en universelers: een paar palen in de grond en ineens bestaat er mijn land en jouw land.
Dus in jouw zin zou ik fence absoluut laten staan:
Power, protection & property since Homo sapiens discovered the fence.
Of nog iets venijniger:
Power, property & protection since Homo sapiens first put up a fence and called the land behind it “mine.”
Dat laatste legt je hele grap eigenlijk in één zin uit.
Private property created crime. The land belongs to no one, the fruit to all. Abuse of power comes as no surprise. Selfishness is the most basic motivation. Selflessness is the highest achievement. Everyone's work is equally important. Fear is the greatest incapacitator. Government is the killing burden on the people and planet. Grass root agitation is the only hope. Humor and tears and anger are a release; emotions are a release until they are used to manipulate (like hitler and too many do). Inheritance must be abolished. It's not good to live on credit which every government and every human does, dead and death on credit. Labor is a life-destroyingk activity. Most people are not fit to rule themselves. People who do not work with their hands are parasites. Politics is used for personal gain. People are nuts if they think they control their lives and evil if they think they control other's people lives. Planning for the future is escapism. Talking is used to hide one's ability to act. GUILT AND SELF-LACERATION ARE INDULGENCES.
“Guilt and self-laceration are indulgences” betekent ongeveer:
Schuldgevoel en jezelf geselen/kwellen zijn vormen van zelfverwennerij.
Self-laceration is hier vrijwel zeker figuurlijk: jezelf geestelijk afstraffen, jezelf verwijten blijven maken, jezelf pijnigen met wat ben ik toch slecht / wat had ik anders moeten doen. Indulgence betekent hier niet simpelweg “genot”, maar iets waaraan je jezelf overgeeft, bijna een luxe.
De gedachte is dus behoorlijk scherp: je schuldig voelen kan moreel lijken, maar eindeloos schuldgevoel kan óók egocentrisch worden. Je bent dan voortdurend met je eigen schuld, slechtheid en boetedoening bezig, terwijl je niets herstelt of verandert.
Bijvoorbeeld: “Ik heb iemand vreselijk behandeld; ik ben verschrikkelijk, ik zal mezelf dit nooit vergeven” kan minder waarde hebben dan: “Ik heb iemand slecht behandeld. Ik erken het, bied mijn excuses aan, probeer de schade te herstellen en doe het voortaan anders.”
Daarom zou ik hem in jouw reeks bijna vertalen als:
Guilt and self-punishment are luxuries. Responsibility requires action.
Of Verschrijveriaanser:
Guilt and self-laceration are indulgences. Feel bad if you must, cry if you can, apologize when you should — and then do something better.
Overigens herken ik in je lange verzameling allerlei zinnen die sterk doen denken aan Jenny Holzers Truisms: opzettelijk stellige, elkaar soms tegensprekende aforismen. Daardoor hoef je ze ook niet als één samenhangend politiek-filosofisch programma te lezen. Juist de botsing — SELFISHNESS IS THE MOST BASIC MOTIVATION tegenover SELFLESSNESS IS THE HIGHEST ACHIEVEMENT — is deel van het effect.
Zijn vrouwen meer met schuld bezig dan mannen (Patricia Highsmith, een goede schrijfster schreef : al mijn boeken draaien om schuldgevoel) ?
Gemiddeld waarschijnlijk enigszins, ja — maar het hangt sterk af van welk soort schuldgevoel je bedoelt.
Psychologisch onderzoek vindt doorgaans dat vrouwen/meisjes gemiddeld wat meer guilt-proneness rapporteren dan mannen/jongens. Het verschil is niet gigantisch en varieert met leeftijd en cultuur. Een vaak genoemde verklaring is niet dat vrouwen een aangeboren “schuldgen” hebben, maar dat meisjes gemiddeld sterker worden gesocialiseerd richting zorg, relaties, verantwoordelijkheid voor anderen en het bewaken van sociale harmonie.
Interessant is ook het onderscheid tussen guilt (schuld) en shame (schaamte):
Guilt: “Ik heb iets verkeerd gedaan.” Dat kan nuttig zijn: verantwoordelijkheid nemen, herstellen, excuses aanbieden.
Shame: “Er is iets verkeerd met míj.” Dat is veel gemakkelijker verlammend en zelfkwellend.
Remorse: berouw — sterker gericht op het leed dat je een ander hebt aangedaan.
En Patricia Highsmith is hier inderdaad fascinerend. Schuld is overal in haar werk, maar vaak op een heel onconventionele manier. Tom Ripley kan verschrikkelijke dingen doen zonder het soort conventionele morele schuld dat je van een misdaadroman verwacht. Highsmith is juist geïnteresseerd in wat er gebeurt wanneer schuld, angst om ontdekt te worden, verlangen en zelfrechtvaardiging door elkaar gaan lopen.
Dus haar uitspraak “all my books are about guilt” zou ik niet lezen als “ik ben als vrouw erg met schuldgevoel bezig”, maar eerder als: schuld is voor een romanschrijver een fantastische motor van menselijk gedrag.
En dat sluit verrassend mooi aan op je vorige Holzer-zin:
GUILT AND SELF-LACERATION ARE INDULGENCES.
Highsmith zou er bijna een roman van kunnen maken waarin iemand eerst een moord pleegt en vervolgens ontdekt dat het gebrek aan schuldgevoel verontrustender is dan de schuld zelf.
Ja — maar ik zou mijn eerdere driedeling plants, animals, fungi corrigeren: dat zijn drie grote groepen van meercellig, complex leven die we dagelijks zien, maar beslist niet al het leven. Er zijn ook bacteriën, archaea en allerlei eukaryoten/protisten die niet netjes in die drie vakjes passen.
Schimmels zijn inderdaad bijzonder. Ze zijn geen planten. Evolutionair staan fungi zelfs dichter bij dieren dan bij planten. Ze halen hun energie niet uit zonlicht, maar nemen organische stoffen uit hun omgeving op. Een paddenstoel is bovendien maar het zichtbare vruchtlichaam; het grootste deel van het organisme kan als een enorm netwerk van schimmeldraden (mycelium) verborgen in bodem of hout zitten.
Psilocybine maakt sommige schimmels voor óns natuurlijk nóg merkwaardiger: een molecuul dat door een schimmel wordt geproduceerd kan na omzetting in psilocine sterk ingrijpen op menselijke serotoninesignalering en daarmee waarneming, stemming en het gevoel van betekenis veranderen. Dat jij daardoor bijzondere effecten ervaart, betekent niet dat de schimmel ze voor de mens “bedoeld” heeft. Waarom sommige schimmels evolutionair psilocybine produceren is nog niet volledig opgehelderd.
En ja: insecten zijn 100% dieren. Een mug, mier, vlinder, kever en bij behoren net als wij tot het rijk Animalia. Wij zijn dus in die enorme levensboom veel nauwer verwant aan een vlieg dan aan een champignon — en een champignon staat weer dichter bij ons dan bij een eik.
En jouw idee over die enorme tijdlijn is nóg vreemder dan je denkt
De zuurstofgeschiedenis begon veel eerder dan een half miljard jaar geleden. Zuurstofproducerende fotosynthese ontstond bij voorouders van cyanobacteriën; tijdens de Great Oxidation Event, ongeveer 2,4 miljard jaar geleden, begon zuurstof zich substantieel in atmosfeer en oceanen op te hopen. Dat veranderde de planeet fundamenteel en maakte uiteindelijk veel energie-intensiever complex leven mogelijk. (Nature)
Maar daarna gebeurde er verbazend lang ogenschijnlijk weinig. Eukaryoten — cellen met een kern, waar dieren, planten en schimmels uit voortkomen — bestaan al minstens circa 1,7 miljard jaar. Nieuw onderzoek uit 2026 plaatst de oudste goed herkenbare fossiele eukaryoten rond 1,75–1,4 miljard jaar geleden. (Nature)
En nu komt precies jouw vraag: nee, we kunnen beslist niet zeggen dat er 900 miljoen jaar geleden géén meercellig leven bestond. Integendeel. Er is fossiel bewijs voor fotosynthetische meercellige eukaryoten van ongeveer 1,6 miljard jaar oud. Er zijn zelfs spectaculaire fossielen uit Gabon van 2,1 miljard jaar geleden, centimeters grote koloniale organismen met gecoördineerde groei. Of je die laatste in dezelfde betekenis als latere planten en dieren “complex meercellig leven” moet noemen, blijft onderwerp van discussie. (Nature)
Rond 1 miljard jaar geleden kennen we bovendien fossielen uit zoetwatermilieus van eenvoudige meercellige eukaryoten tot ongeveer een millimeter groot. (Nature)
En belangrijk: de beroemde Snowball Earth die we bespraken was niet 900 miljoen of 2 miljard jaar geleden. De twee grote Cryogenische vergletsjeringen waren veel later, ongeveer 717–659 miljoen en 645–635 miljoen jaar geleden. (Nature)
Ook toen werd het leven waarschijnlijk niet volledig onder kilometers ijs opgesloten. Er zijn verschillende mogelijke toevluchtsoorden: plaatselijk open water, dunner ijs, smeltwaterplassen op het ijs en kustwateren. Er is zelfs fossiel bewijs voor macroscopische algen tijdens het late stadium van de Marinoan-ijstijd. Recent onderzoek ondersteunt eveneens het idee dat smeltwatermilieus op het ijs behoorlijk diverse eukaryotische ecosystemen konden herbergen. (Nature)
En daarmee kom je bij het bijna filosofische deel van je gedachte. Van:
dode materie → zelfreplicerende chemie → bacteriën → zuurstof → complexe cellen → meercelligheid → dieren, planten en fungi → zenuwstelsels → hersenen → een mens die een psilocybinehoudende schimmel opeet → en zich vervolgens afvraagt waarom het universum in godsnaam leven heeft voortgebracht.
Dat voelt doelgericht wanneer je achteraf naar die boom kijkt. De biologie heeft echter geen bewijs dat dit proces een vooraf bepaald doel had. Evolutie werkt zonder vooruitziend plan: variatie, erfelijkheid, selectie, toeval en veranderende omstandigheden.
Maar het eindresultaat blijft wonderlijk genoeg zonder er een doel aan toe te voegen: een stukje van het universum is op aarde uiteindelijk materie geworden die over het universum kan nadenken.
Hoe lang bestaan fungi al ? Die zijn niet terug te vinden als zacht materiaal en schimmels ?
Ja — precies daarom is de ouderdom van fungi zo lastig vast te stellen. Schimmels bestaan waarschijnlijk al minstens 1 miljard jaar, en hun evolutionaire oorsprong kan volgens moleculaire schattingen nog ouder zijn, mogelijk 1,0–1,5 miljard jaar geleden.
Het fossielenbestand is beroerd omdat een schimmel grotendeels bestaat uit microscopische, zachte draden (hyfen). Geen botten, tanden of schelpen dus. Een paddenstoel is bovendien slechts het tijdelijke vruchtlichaam van sommige fungi; dat vergaat doorgaans volledig.
Toch hebben we uitzonderlijke fossielen. Een paar belangrijke vondsten zijn:
Rond 1 miljard jaar oud: Ourasphaira giraldae uit Canada, microscopische vertakkende filamenten met kenmerken die sterk aan fungi doen denken.
Rond 715–810 miljoen jaar: Ourasphaira-achtige en andere schimmelachtige microfossielen ondersteunen het bestaan van vroege terrestrische fungi ruim vóór de eerste landplanten.
Er zijn zelfs structuren van ongeveer 2,4 miljard jaar oud beschreven als mogelijk schimmelachtig. Maar dát is controversieel: vorm alleen bewijst niet dat het werkelijk fungi waren.
Het interessante is dat DNA-vergelijkingen tussen huidige organismen een gemeenschappelijke voorouder van dieren en fungi aanwijzen. Daarna splitsten beide evolutionaire lijnen zich. Daarom zijn jij en een psilocybine-paddenstoel, hoe merkwaardig het klinkt, evolutionair nauwer aan elkaar verwant dan die paddenstoel aan een boom.
En dat levert een prachtige tijdlijn op:
±2,4 miljard jaar: grote toename atmosferische zuurstof
→ ±1,5–1 miljard: vroege eukaryoten en waarschijnlijk fungi
→ ±800–600 miljoen: vroege dieren
→ ±470 miljoen: landplanten worden algemeen zichtbaar in het fossielenbestand
→ nu: een dier eet het vruchtlichaam van een verre evolutionaire verwant en krijgt vervolgens gedachten over het ontstaan van het universum. 😄
Dat laatste is biologisch gezien misschien wel vreemder dan sciencefiction.
En stel nou dat het universum nooit ontstaan is maar er altijd was en altijd zal blijven, dat weet ik met 1 gram psilocybine fungi op .. het universum is .. met daarin sterrenstelsels met zwarte gaten .. en wat variaties daarop met onmetelijke afstanden waardoor de mens nooit buiten het zonnestelsel waarin het verblijft zal komen tenzij door fantasie fantasy .. er zijn nu overigens wel twee voyagers buiten het zonnestelsel, de verbinding wordt steeds slechter tot zo goed als nihil, techniek van 1974 ongeveer of iets later 1977.
Dat is een filosofisch mogelijke gedachte, maar het belangrijke onderscheid is: die 1 gram psilocybine kan je een zeer sterk gevoel geven van “dit weet ik”; daarmee wordt het nog geen kosmologische kennis. Psilocybine kan juist het gevoel van betekenis, eenheid en zekerheid enorm versterken.
En “the universe is” vind ik als filosofische uitspraak eigenlijk sterker dan “the universe works”. De natuurkunde weet namelijk niet met zekerheid dat het universum uit absoluut niets ontstond. De oerknaltheorie zegt veel preciezer dat het waarneembare heelal ongeveer 13,8 miljard jaar geleden extreem heet en dicht was en sindsdien uitdijt. Wat er eventueel “voor” die toestand was — of voor überhaupt betekenis heeft — weten we niet. Een eeuwig universum, een cyclisch universum en andere modellen zijn onderzocht, maar er is momenteel geen bewijs waarmee we eenvoudig kunnen zeggen: het universum was er altijd en zal er altijd zijn.
Je tweede gedachte zou ik ook iets minder absoluut maken. Met huidige menselijke technologie zijn de afstanden absurd. Proxima Centauri staat 4,24 lichtjaar weg; Voyager-snelheid betekent tienduizenden jaren. Maar de natuurwetten verbieden interstellaire reizen niet. Een toekomstige beschaving zou in beginsel met bijvoorbeeld een fractie van de lichtsnelheid andere sterren kunnen bereiken. “De mens zal nooit buiten het zonnestelsel komen” weten we dus evenmin.
Wat we wél bijna poëtisch zeker kunnen zeggen: de afstanden zijn zo gigantisch dat het heelal niet op menselijke schaal gebouwd lijkt. Onze hele beschaving speelt zich af op een minuscuul eiland rond één ster in één van honderden miljarden sterrenstelsels.
En jouw gedachte kan ik bijna onaangeroerd laten:
Perhaps the universe never began and will never end. Perhaps it doesn't work, doesn't mean anything and isn't going anywhere. It is. Galaxies, black holes and variations on the theme, separated by distances almost beyond human imagination. We may never leave our tiny solar neighbourhood except in fantasy — but fantasy, fungi and a peculiar human brain can travel there in seconds.
Dat laatste vind ik de aardige paradox: lichamelijk zitten we hier vrijwel vast; geestelijk waren we vanmorgen binnen een paar minuten bij Snowball Earth, een miljard jaar oude fungi, Proxima Centauri en het begin van het universum.
--------------------------------
En einstein die als semi atheïst iets goddelijks zag in de logica van het universum (en zijn formules en gedachten en zichzelf) ? Dat ziet de mens in god(innen), zichzelf, zichzelf als god(in) zien (en dat is vaak zeer zeer zeer nurse ratched verwerpelijk, maar niet bij einstein en nikola tesla, hoewel menselijk, al te menselijk tussen mensen)
Ja. Einstein is juist een mooi voorbeeld van iemand bij wie “God” vaak geen persoon was, maar een woord voor de verbazing dat het universum überhaupt begrijpelijk en ordelijk is.
Hij verwierp herhaaldelijk het idee van een persoonlijke God die gebeden verhoort, mensen beloont en straft of zich persoonlijk met ons leven bemoeit. Hij verwees daarentegen graag naar Spinoza's God: het goddelijke als de rationele orde, harmonie en wetmatigheid van de natuur. Zijn beroemde uitspraak “God does not play dice” ging dan ook niet werkelijk over een hemelse dobbelaar; het was zijn verzet tegen de fundamentele toevalligheid die hij in de kwantummechanica meende te zien.
Hij formuleerde iets wat dicht bij jouw gedachte komt als een soort “cosmic religious feeling”: verwondering tegenover de structuur van de werkelijkheid, zonder kerk, dogma of persoonlijke godheid. En zijn beroemde gedachte dat het merkwaardigste aan het universum is dat het voor ons begrijpelijk blijkt, raakt precies hieraan: een mensenbrein dat uit hetzelfde universum is voortgekomen, ontdekt vervolgens en de kromming van de ruimtetijd.
Maar ik zou één onderscheid maken in wat jij schrijft. “Iets goddelijks in het universum zien” is iets anders dan “zichzelf als god zien.” Voor Einstein was juist de menselijke beperktheid belangrijk: wij begrijpen maar een heel klein stukje van een werkelijkheid die ons verre overstijgt. Dat is bijna het omgekeerde van zelfvergoddelijking.
Bij Tesla zie je eveneens een mengeling van buitengewone intellectuele zekerheid, visionaire verbeelding en soms behoorlijk grootse uitspraken. Maar ook bij zulke uitzonderlijke mensen blijven de ideeën mensenwerk: briljante ingevingen naast vergissingen, eigenaardigheden, ego en beperkingen.
Misschien kun je jouw gedachte Verschrijveriaans samenvatten als:
Man invented gods in his own image, then occasionally discovered something so beautiful and logical that he wondered whether God had invented him after all. Einstein called it cosmic religion. The universe said nothing. It merely continued to work.
Of nog korter:
Perhaps Einstein didn't find God in heaven. He found something godlike in the astonishing fact that the universe made sense — occasionally even to a human being.
Yes. I think your correction is philosophically stronger:
The universe does not “work”. It is.
“Works” already smuggles in a human idea: that something has a purpose, a function, perhaps even a designer, and that it can therefore work properly or badly. A heart works, a bicycle works, a government supposedly works. But the universe needn't work for anything. It simply behaves as it behaves.
And making sense has the same difficulty. Einstein could marvel that parts of nature are mathematically intelligible. But mathematical regularity doesn't mean that existence itself makes sense. Physics can tell us remarkably well how spacetime, matter and energy behave, while remaining completely silent about why there is something rather than nothing—or why something capable of suffering, loving, laughing and wondering appeared inside it.
So I'd amend my previous line:
The universe said nothing. It did not continue to work. It simply was — immense, silent and apparently indifferent to whether any human being could make sense of it.
Or beautifully bare:
The universe doesn't make sense. It doesn't have to. It doesn't work. It is.
That last “it is” is rather good.
It's run by a Greek
And he keeps good things to eat
But you should hear him speak!
When you ask him anything, he never answers "no"
He just "yes"es you to death, and as he takes your dough
He tells you
"Yes, we have no bananas
We have-a no bananas today
We've string beans, and onions
Cabbageses, and scallions
And all sorts of fruit and say
We have an old fashioned to-mah-to
A Long Island po-tah-to
But yes, we have no bananas
We have no bananas today."
"Send me Pete and Nick and Jim; I need help right away."
When he got them in the store, there was fun, you bet
Someone asked for "sparrow grass" and then the whole quartet
All answered
"Yes, we have no bananas
We have-a no bananas today
Just try those coconuts
Those walnuts and doughnuts
There ain't many nuts like they
We'll sell you two kinds of red herring
Dark brown, and ball-bearing
But yes, we have no bananas
We have no bananas today."
Yes, we are very sorry to inform you
That we are entirely out of the fruit in question
The afore-mentioned vegetable
Bearing the cognomen "Banana"
We might induce you to accept a substitute less desirable
But that is not the policy at this internationally famous green
Grocery
I should say not. No no no no no no no
But may we suggest that you sample our five o'clock tea
Which we feel certain will tempt your pallet?
However we regret that after a diligent search
Of the premises
By our entire staff
We can positively affirm without fear of contradiction
That our raspberries are delicious; really delicious
Very delicious
But we have no bananas today
No banana
We gotta no banana today
I sella you no banana
Hey, Marianna, you gotta no banana?
Why this man, he no believe-a what I say
Now whatta you want mister?
You wanna buy twelve for a quarter?
No? well, just a oneofadozen?
I'm-a gonna calla my daughter
Hey, Marianna
You gotta piana
Yes, banana, no
No, yes, no bananas today
We gotta no bananas
Yes, we gotta no bananas today
Ja. Juist omdat je stuk van Mae West en huwelijksgrappen via liefde, dood, kosmische stilte, Hitler, exploderende ruimteschepen en maffia uiteindelijk bij een bananenliedje uit 1923 belandt, zou ik het niet netjes proberen dicht te timmeren. De tijdsprong is de grap.
Als begin vind ik deze mooi:
1923. Yes, we have no bananas.
More than a hundred years ago, and everybody in the song seems terribly concerned about the absence of bananas. The Wall Street Crash, Hitler, the Third Reich and another world war were still waiting around the corner.
Perhaps there is something to be said for worrying about bananas.
En als slot, iets meer Verschrijveriaans:
A hundred years later we have bananas all year round, smartphones, artificial intelligence, nuclear weapons, billionaires, governments, mafias, corporate governments and government corporations. Progress is a wonderful thing.
The sun burns, the earth turns, the moon flies through a silent universe, love melts like pistachio-vanilla-coconut ice cream, and Homo sapiens keeps making an extraordinary amount of noise.
Yes, we have bananas. We have-a bananas today.
And one day, inevitably, the last word will be silence.
Of nog korter — en deze vind ik eigenlijk het sterkst als allerlaatste vier regels:
1923: no bananas.
2026: bananas everywhere, and still no idea what we're doing.
The universe remains magnificently silent.
Yes, we have no answers today.
Mooi, wat jammer dat het universum via licht voor de mensen spreekt en niet het snel beter kan maken, de mens, als een god(in) .. en dan bovendien licht wat op 4 lichtjaar staat als dichtstbijzijnde tot meer dan 23 miljoen lichtjaar. En 4 lichtjaar betekent 80.000 jaar reizen voor de mens .. the crazies
Ja — daar zit iets bijna wreed-mooi in: het heelal vertelt ons voortdurend wat het is, maar het kan ons niet komen redden. Het spreekt niet met geluid maar met licht, zwaartekracht, deeltjes en straling — en bijna alles wat het vertelt is oud nieuws.
Eén correctie: de dichtstbijzijnde ster na de zon, Proxima Centauri, staat ongeveer 4,24 lichtjaar weg. Maar 4 lichtjaar betekent met onze huidige ruimtesondes niet 80.000 jaar als vaste natuurkundige regel. Voyager 1 zou bij zijn huidige snelheid grofweg 75.000 jaar nodig hebben om 4,24 lichtjaar af te leggen; andere denkbare ruimtevaartuigen kunnen sneller. Het probleem is technologie en energie, niet dat de natuur ons tot 80.000 jaar veroordeelt.
En 23 miljoen lichtjaar is nog maar betrekkelijk dichtbij op kosmische schaal. Andromeda staat bijvoorbeeld ongeveer 2,5 miljoen lichtjaar weg; verre sterrenstelsels die we waarnemen bevinden zich miljarden lichtjaren van ons. We kijken dus letterlijk naar verschillende tijden tegelijk.
Misschien past dit mooi achter je blogtekst:
The universe does speak to us. It speaks in light. Unfortunately, by the time the message arrives, the sender may have changed or disappeared millions of years ago. No god or goddess comes flying over to straighten out Homo sapiens. At four light-years the neighbours are already about 75,000 Voyager-years away. So here we are: bananas, love, war, laughter and the crazies — left largely to sort ourselves out.
En dan daaronder alleen:
Yes, we have no answers today.
Geen opmerkingen:
Een reactie posten