Aan Evert van Benthem, 2 maal winnaar van de schaats elfstedentocht, werd gevraagd hoe hij dat nou deed met plassen .. "nou, de eerste 25 kilometer dacht ik af en toe, nu moet ik even, maar uiteindelijk die 200 kilometer geschaatst zonder te plassen". Van prof fietser Gerrie Knetemann werd gezegd dat hij zo diep ging dat hij urine zweette. Hoe werkt dat fysisch ~ fysiologisch ?
Ja, daar zit echte fysiologie achter — al zweette Gerrie Knetemann natuurlijk niet letterlijk urine. De uitdrukking beschrijft wel aardig wat er tijdens urenlange zware inspanning met water en urineproductie gebeurt.
Bij Evert van Benthem kan het ongeveer zo zijn gegaan. Aan het begin van de Elfstedentocht zat er al urine in zijn blaas, waardoor hij de eerste 25 km aandrang voelde. Daarna verloor hij gedurende die ruim 200 km voortdurend vocht via ademhaling en transpiratie. Ook bij vrieskou transpireer je tijdens zo'n enorme inspanning behoorlijk onder je kleding.
Tegelijk merkt het lichaam dat het water moet vasthouden. De afgifte van onder andere ADH (antidiuretisch hormoon/vasopressine) neemt toe. Daardoor halen de nieren meer water terug uit de voorurine en produceren ze minder, sterker geconcentreerde urine. Bovendien wordt tijdens zware inspanning de bloedtoevoer naar de nieren verminderd ten gunste van onder andere de werkende spieren.
Er gebeurt nog iets grappigs: plasdrang is geen voortdurend oplopende kilometerteller. Een deels gevulde blaas kan een aandranggolf veroorzaken die later weer afneemt. Van Benthem kon dus na 25 km denken ik moet pissen, waarna die sensatie verdween terwijl zijn lichaam vervolgens nauwelijks nieuwe urine aan de blaas toevoegde.
Bij Knetemanns “urine zweten” zit een klein fysiologisch korreltje waarheid. Zweet en urine zijn verschillende vloeistoffen uit verschillende organen, maar ze zijn beide manieren waarop het lichaam water en opgeloste stoffen uitscheidt. Zweet bevat vooral water en zout, maar óók kleine hoeveelheden ureum en andere afvalstoffen die eveneens in urine voorkomen. Het is dus geen urine die door de huid komt.
Je kunt het bijna als een waterboekhouding zien:
drinken + lichaamswater → bloed → óf nieren → urine, óf zweetklieren → zweet, óf longen → waterdamp.
Tijdens urenlang topsporten verschuift die boekhouding sterk richting spieren koelen + water vasthouden, en weg van een comfortabele halve liter urine produceren.
Daarom kan iemand na vele uren inspanning verrassend weinig plassen — en wanneer hij uiteindelijk plast, is die urine vaak kleiner in volume en donkerder/geconcentreerder.
En Knetemann die urine zweette is daarmee typisch wielertaal: fysiologisch onjuist, poëtisch een stuk beter. 😄
Wie was koningin emma en waarom leefde ze
Koningin Emma was Emma van Waldeck-Pyrmont (1858–1934), een Duitse prinses die een heel belangrijke rol kreeg in de Nederlandse monarchie.
Ze trouwde in 1879, pas 20 jaar oud, met koning Willem III, die toen 61 was. Willem III was weduwnaar en zijn drie zoons uit zijn eerste huwelijk stierven allemaal vóór hem. Emma en Willem III kregen in 1880 één dochter: Wilhelmina.
Toen Willem III in 1890 stierf, was Wilhelmina pas 10 jaar. Wilhelmina werd officieel koningin, maar kon als kind natuurlijk nog niet regeren. Daarom werd Emma koningin-regentes: zij oefende van 1890 tot Wilhelmina’s achttiende verjaardag in 1898 het koninklijk gezag uit.
Daarna bleef Emma nog 36 jaar leven als koningin-moeder. Ze stierf op 20 maart 1934, 75 jaar oud.
Als je met “waarom leefde ze…” bedoelde waarom leefde ze zo lang, waar woonde ze, of waarom leefde ze nog toen Wilhelmina koningin was, maak je zin even af — want dat laatste verhaal is juist interessant.
Ik zou er inderdaad geen droge Oranjestamboom van maken, maar juist het merkwaardige verhaal vertellen van een 20-jarige Duitse prinses die met een 41 jaar oudere Nederlandse koning trouwt en elf jaar later feitelijk zelf het Nederlandse staatshoofd wordt.
Koningin Emma — what are we livingk for?
Do you live to serve god, s corpulent general safe behind war lines created in their vain void deadly ugly arsehead, hatewise bishop, king or queen? What are we livingk forhor?
Koningin Emma heette voluit Adelheid Emma Wilhelmina Theresia van Waldeck-Pyrmont. Ze werd in 1858 geboren in het kleine Duitse vorstendom Waldeck-Pyrmont. Niets wees er aanvankelijk op dat deze Duitse prinses ooit Nederland zou regeren.
Maar in 1879 trouwde de twintigjarige Emma met de Nederlandse koning Willem III. Hij was 61.
Dat leeftijdsverschil van 41 jaar klinkt ook voor negentiende-eeuwse begrippen fors. Willem III was al bijna dertig jaar koning en weduwnaar van zijn eerste vrouw, Sophie van Württemberg. Uit dat huwelijk waren drie zoons geboren. De Nederlandse monarchie leek dus verzekerd van mannelijke opvolgers. Maar alle drie stierven vóór hun vader.
Emma en Willem III kregen in 1880 één kind: Wilhelmina. Toen uiteindelijk ook de laatste zoon uit Willems eerste huwelijk stierf, werd dat kleine meisje de troonopvolger. En daarmee werd haar moeder opeens veel belangrijker.
Willem III was bovendien geen koning zoals Willem-Alexander nu koning is. Toen Willem III in 1849 aantrad, was Nederland pas nét een parlementaire constitutionele monarchie in moderne zin geworden. De beroemde grondwetsherziening van Thorbecke van 1848 had bepaald: de Koning is onschendbaar, de ministers zijn verantwoordelijk. Het politieke zwaartepunt was daarmee van de koning naar ministers en parlement verschoven. (De Nederlandse Grondwet)
Dat is belangrijk. Een Nederlandse koning kon rond 1890 dus niet zeggen: Die Tak van Poortvliet spreekt mij tegen — gooi hem maar in de kerker.
Integendeel. Ministers moesten de vorst kunnen tegenspreken. Voor koninklijke besluiten was ministeriële medewerking nodig en uiteindelijk waren de ministers tegenover het parlement verantwoordelijk. Al in de loop van de negentiende eeuw was duidelijk geworden dat een koning geen kabinet kon handhaven dat door het parlement niet werd aanvaard. (Koninklijk Huis)
Maar daarmee was de koning nog lang geen lintjesknippende figurant.
De Grondwet kende de Kroon belangrijke bevoegdheden toe en het staatshoofd zat veel dichter op het dagelijkse regeringswerk. Vooral bij kabinetsformaties, benoemingen, Kamerontbinding en het overleg met ministers bestond ruimte voor persoonlijke invloed. Emma zou die ruimte daadwerkelijk gebruiken.
In 1890 werd Willem III ernstig ziek. Hij kon uiteindelijk niet meer regeren. Eerst nam de Raad van State het koninklijk gezag tijdelijk waar; vervolgens werd Emma bij wet tot regentes benoemd. Zij was zelfs gedurende de laatste drie dagen van Willems leven regentes voor haar eigen echtgenoot. (Parlement)
Op 23 november 1890 stierf Willem III. En toen gebeurde staatsrechtelijk iets prachtigs vreemds. Hun dochter Wilhelmina, tien jaar oud, werd koningin der Nederlanden.
Een meisje van tien was dus koningin, maar kon niet zelf regeren. Daarom werd haar moeder Emma op 8 december 1890 regentes. Vanaf dat moment oefende Emma het koninklijk gezag uit namens Wilhelmina. Dat bleef ze bijna acht jaar doen, tot Wilhelmina op 31 augustus 1898 achttien werd. (Koninklijk Huis)
Emma nam dat werk behoorlijk serieus. Ze wilde geïnformeerd worden, bemoeide zich met kabinetsformaties en liet zich daarbij adviseren door onder anderen de vice-president van de Raad van State en de voorzitters van Eerste en Tweede Kamer. Onder haar werd dat adviseren bij formaties steeds meer een vaste praktijk. (Officiële Bekendmakingen)
En ze kon behoorlijk koppig zijn.
In 1891 botste ze bijvoorbeeld met minister van Oorlog Seyffardt over een militaire benoeming. Andere ministers vonden dat Emma zich te veel met hun terrein bemoeide; binnen het kabinet werd zelfs over aftreden gesproken. Ook met minister Tak van Poortvliet kreeg ze ruzie toen hij haar eigen ambtelijke ondersteuning, het Kabinet der Koningin, wilde veranderen. Emma gaf niet gemakkelijk toe. (Historisch Nieuwsblad)
Maar niemand verdween in een kerker.
Dat is misschien wel het interessante verschil tussen constitutionele monarchie en absolutisme: ruzie met de vorst was een politiek conflict, geen misdrijf. Een minister kon tegen Emma zeggen dat zij ongelijk had. Emma kon proberen hem te overtuigen. Ministers konden dreigen met aftreden. De Kamer kon een kabinet wegsturen. Uiteindelijk moesten ze binnen hetzelfde constitutionele systeem tot een oplossing komen.
En soms kreeg Emma haar zin, soms de ministers.
Een prachtig voorbeeld kwam in 1894. Het kabinet wilde vanwege de strijd over uitbreiding van het kiesrecht de Tweede Kamer ontbinden. Emma had daar ernstige bedenkingen bij, liet zich adviseren, maar machtigde uiteindelijk het kabinet toch tot ontbinding. Daarna kwamen verkiezingen — en die liepen ongunstig af voor de aanhangers van minister Tak. (DBNL)
Dus ja: Emma had waarschijnlijk aanzienlijk meer praktische politieke invloed dan de Nederlandse koning tegenwoordig gebruikt, maar ze regeerde niet alleen. Juist zij kreeg waardering omdat ze haar positie doorgaans constitutioneel gebruikte. Een minister die later met haar had gewerkt, W.H. de Beaufort, beschreef haar als zeer goed geïnformeerd en benadrukte dat ze de verantwoordelijkheid van ministers scherp begreep. (pure.uva.nl)
Tegelijkertijd deed Emma iets misschien nog belangrijkers. Ze maakte van Wilhelmina een koningin.
Ze nam haar dochter mee door Nederland, naar steden, provincies, instellingen, fabrieken en liefdadigheidsorganisaties. Daarmee probeerde ze niet alleen Wilhelmina op haar toekomstige taak voor te bereiden, maar ook de band tussen bevolking en koningshuis te herstellen. Willem III was politiek bepaald geen probleemloze vorst geweest; Emma's veel beheerster optreden droeg volgens de officiële geschiedschrijving sterk bij aan het herstel van het aanzien van de monarchie. (Koninklijk Huis)
Op 31 augustus 1898 werd Wilhelmina achttien. Emma was klaar.
Niet dood, niet afgezet, niet naar een klooster gestuurd en ook niet langer degene die Nederland namens haar dochter regeerde. Ze werd koningin-moeder en leefde vervolgens nog bijna 36 jaar.
Dat vind ik eigenlijk het aardigste gedeelte van haar verhaal. Emma was twintig toen ze met een oude koning trouwde, 22 toen ze Wilhelmina kreeg, 32 toen haar man stierf en zij het koninklijk gezag overnam, en pas 40 toen ze dat gezag weer vrijwillig overdroeg aan haar volwassen dochter. Ze had daarna nog bijna een half mensenleven voor zich.
Emma stierf uiteindelijk in 1934, 75 jaar oud. Wilhelmina zat toen nog steeds op de troon en zou pas in 1948 afstand doen.
Emma's leven omvat daarmee een wonderlijke overgang: ze trouwde met een koning die nog uit een veel persoonlijker, negentiende-eeuwse opvatting van koningschap kwam; ze regeerde zelf binnen de jonge parlementaire monarchie; en vervolgens keek ze tientallen jaren toe terwijl haar dochter koningin was.
Van Willem III → Emma → Wilhelmina zie je bijna in drie mensen hoe de Nederlandse monarchie veranderde van daadwerkelijke politieke machtsfactor naar een steeds sterker constitutioneel begrensd koningschap.
En dan blijft die veel grotere vraag natuurlijk gewoon staan: What are we livingk for?
To serve a non existent god?
To serve a fairy tale believingk bible bishop?
To serve a pig president king?
To serve a piggy queen?
Of leef je misschien beter wanneer geen van allen precies voorschrijft what you're livingk for ?
Kleine correctie bij je Terry Callier-regel: ik zou die niet als letterlijk citaat verder uitbouwen zonder het nummer erbij te hebben; de paar woorden die jij geeft kan ik wel als vertrekpunt gebruiken, maar ik wil Callier geen zelfverzonnen pig queen in de mond leggen. 😄
Geen opmerkingen:
Een reactie posten